متکی: در حال حاضر حرف ایران، پذیرش بیشتری در دنیا دارد تا حرف آمریکا

منوچهر متکی در نشستی با موضوع "با تحریمها چه کنیم؟" در دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: چرایی تحریمها از دو منظر قابل بررسی است، یکی از منظر افرادی که از تحریم به عنوان یک ابزار برای تاثیرگذاری بر دیگران و تحمیل دیدگاهها و نظراتشان استفاده میکنند و منظر دیگر بررسی تحریم از نگاه واقعی بینالمللی است.
وی افزود: زمانی که آمریکا یک کشور جهان سومی را مورد تحریم اقتصادی قرار میدهد، اقدامی خلاف حقوق بشری است. وقتی کشوری با ظرفیت اقتصادی بزرگ همچون آمریکا کشوری را با حداقلهای اقتصادی مورد تحریم قرار میدهد، فضای برابری به وجود نمیآید تا آن کشور نیز اقدام متقابل کند، بنابراین اقدامی ضد حقوق بشری میشود اما هدف اعمال یک نظر و تحمیل یک اقدام با ابزاری به نام تحریم بوده که با نام آمریکا عجین شده است. در واقع بخشی از قدرت سخت بوده که در کنار قدرت نرم برای اعمال نظرات به کار گرفته میشود.
متکی با بیان اینکه ما سابقه تحریمها را در کشورهای مختلف داریم، عنوان کرد: یکی از این کشورها، کوبا است که هنوز هم تحریمهای آن بیش از نیم قرن ادامه دارد. مدلهای جدیدتر تحریم در رقابتهای ابرقدرتی، تحریمهایی هستند که آمریکاییها برای روسیه لحاظ کردند. اگر رویکردهای جدید اقتصادی را نیز به عنوان بخشی از این فشارها لحاظ کنیم، رویکردهایی که دولت اخیر آمریکا در قبال چین، هند، اتحادیه اروپا و برخی کشورهای دیگر اعمال میکند، میتواند در این راستا باشد.
وزیر خارجه پیشین ایران بیان کرد: پرونده ویژه و خاص برای جمهوری اسلامی این بوده که بعد از تلاش ۲۳۵ روزهای که آمریکاییها از ۲۲ بهمن ۵۷ از طرق مختلف از طرف سفارت خود در تهران داشتند تا شاید بتوانند شاه را از نوع کودتای 28 مرداد برگردانند که برایشان محرز بود، شدنی نیست یا نظام را مطیع و همراه خود کنند که موفق نشدند و بعد اتفاق ۱۳ آبان ۵۸ افتاد، کارتر تحریم را در دستور کار خود قرار داد. اگر خواستی توسط ملتی صورت بگیرد که مطلوب آمریکا نباشد، اولین چیزی که سراغ آن میروند، تحریمها است. رئیسجمهور آمریکا هر سال این تحریمها را در طی ۳۸ سال، تمدید میکند.
وی ادامه داد: تحریمهایی که در دوران جنگ توسط آمریکاییها و غربیها در قالب هفت کشور صنعتی آن زمان شکل میگرفت، با هدف تاثیرگذاری بر نتیجه جنگ بود و بعد از جنگ مشاهده کردند که ما تمام تجارب جنگ را استفاده کرده و تمام نقایص و کسریها را بر اساس یک نگاه انقلابی ترمیم میکنیم و با استفاده از عناصر و نفوذیهای خود در مییافتند که ما در حوزه دفاع از کشور خودکفایی را اولویت اول کشور قرار دادیم و خیلی زود در حوزهها و امکانات معمولی تسلیحاتی به خودکفایی رسیدیم.
متکی خاطرنشان کرد: وقتی از سال 82 وارد فاز مباحث هستهای میشویم، تحریم را به عنوان شمشیری در بالای سر ما قرار میدهند و هر جایی که اصرار و تاکید کرده و نکتهای را مطرح میکردند، بعد میگفتند که اگر این کار را انجام ندهید، تحریم میکنیم اما در اینجا با قالب قطعنامه شورای امنیتی تحریم میکردند. تحریم ابزاری برای خواستههای عمدتا نامشروع بوده است.
وزیر خارجه پیشین ایران با اشاره به اینکه ما در موضوع هستهای چند دوره داریم، تصریح کرد: در دوره ریاست جمهوری رئیس دولت اصلاحات، این مسئله در سال ۸۲ مطرح شد که نهایتا بیان کردند که غنیسازی را داوطلبانه متوقف کنید تا ما راستیآزمایی کنیم اما به طور روشن بیان نکردند که بعد چه اتفاقی میافتد یعنی نقد را گرفتند و نسیه دادند که نامشخص بود.
وی اضافه کرد: دولت پذیرفت که فعالیتهای غنیسازی را تعلیق کند اما دو سال گذشت و در مرداد سال ۸۴ اروپاییها بستهای را به ما دادند که بر اساس آن با ما همکاری کنند که در آن بسته همه چیز غیر از غنیسازی که موضوع اصلی بود، وجود داشت، بنابراین تصمیم این شد که تعلیق را بشکنیم و غنیسازی را در نطنز و اصفهان از سر بگیریم. در آغاز دولت نهم بار دیگر بیان کردند که تحریم میکنند، در حالی که نظام نزدیک سه سال معطل آنها شده بود.
متکی گفت: ما کنفرانسی در دولت نهم برگزار کردیم که شعار آن "انرژی هستهای برای همه، سلاح هستهای برای هیچ کس" بود. ما از این منظر هم وارد نشدیم که به طور غیرمستقیم القا شود که به دنبال سلاح هستهای هستیم. قدرت ما در انقلاب اسلامی برتر از قدرت سلاح هستهای است. در دولت نهم، تصمیم ماههای پایانی دولت هشتم، منتهی به این شد که پرونده به شورای امنیت برده و تحریمهایی ایجاد شود.
وزیر خارجه پیشین ایران بیان کرد: دوره هشت ساله دولتهای نهم و دهم همراه با این تحریمها بود. فشارها در دو سال آخر حکومت بوش پسر با تحریمها همراه شد و ما به شکلهای مختلفی تحریم شدیم. این تحریمها ادامه پیدا کرد و ما در این هشت سال، سالانه ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیارد دلار ترنور تجاری با دنیا داشتیم. در دولت یازدهم فضای جدیدی ایجاد شد و مسئولین دولت این باور را داشتند که ما میتوانیم با مذاکره، موضوع هستهای را ساماندهی کنیم، البته هیچگاه در موضوع هستهای مذاکره نهی نشده بود و وجود داشت.
وی افزود: تصور این بود که ما اگر بتوانیم مناسبات ویژهای با یک کشور اثرگذار 1+5 بگذاریم، میتوانیم مسائل را حل کنیم. با این نگاه برجام شکل گرفت و برای مدت قابل توجهی قریب دو سال مذاکرات تداوم پیدا کرد و نهایتا منجر به متن مورد توافقی شد که اولین محصول آن، رفع تحریمها بود. آمریکاییها بلافاصله بعد از نهایی شدن برجام زمزمه تداوم تحریمها در قالبهای دیگر را مطرح کردند. تحریم در نگاه آمریکاییها هیچ زمان از مقوله سیاست خارجی آنها در مقابل ایران حذف نشد. راه دخالتهای کنگره در مورد آمریکا باز گذاشته شد تا بتواند با مقوله تحریم بازی کند و ادامه پیدا کرد.
متکی گفت: ترامپ در شرایطی روی کار آمد که در آستانه انتخابات ریاستجمهوری، عقلای آمریکا شرایط خود را رصد جهانی کرده و بررسی کردند که وضع آنها در آمریکا نزدیک به دو دهه گذشته یعنی هشت سال دوره بوش پسر و اوباما چگونه است. متوجه شدند که روز به روز تاثیرگذاری، مقبولیت و توان اجرای تصمیمات اتخاذشده آمریکا کمتر شد، ابهت آمریکا در حال شکست بوده و رنگ حنای آمریکاییها در سیاست بینالملل کاهش یافته است.
وزیر خارجه پیشین ایران خاطرنشان کرد: آنها طراحی جدیدی کردند، من معتقد نیستم که فرد دیوانهای همچون ترامپ رئیسجمهور شده بلکه کارهایی که اکنون در سیاست خارجی آمریکا انجام میشود، طراحی جدیدی است برای اینکه یک آمریکای جدید را با شاخصها و مولفههای جدید به دنیا ارائه کنند. پیام داخلی آمریکا مثبت بوده است. آمریکا در ریاض 110 میلیارد دلار تجارت اسلحه را رقم زده و بیان کرده که این میزان شغل ایجاد شده که شاید آنها تاحدودی احساس میکنند که تحولی در اقتصاد داخلی در حال انجام است.
وی ادامه داد: اگر قشر روشنفکر آمریکا در انتخابات اخیر نبود، شاید اکثریت کنگره در اختیار ترامپ و جمهوریخواهان قرار میگرفت. آنچه به عنوان سیاست داخلی تصمیم گرفته شده، میتواند در افکار عمومی داخلی آمریکا تفسیر مثبت شود اما در سیاست خارجه که در آغاز کار بیان کردند آن را متحول میکنند، کم آوردند. تصور این بود که هیئت حاکمه جدید، سیاست خارجی جدیدی نیز ارائه خواهد داد اما ترامپ همان راهی را رفت که پیشینیان او در حوزه خاورمیانه رفته بودند.
متکی خاطرنشان کرد: تا زمانی که آمریکا را یک هژمون تعریف میکنیم، نمیتواند از سیاست خارجی مداخلهگرانه، سرکوبگرانه و تمامیتخواه فاصله بگیرد، لذا ترامپ زود به دام همان سیاست خارجی قبلی افتاد و نتیجه هم همان خواهد شد.
وزیر خارجه پیشین ایران با بیان اینکه ترامپ در روابط خارجی بر اساس ویژگی و سابقه کاری شخصی خود به دنبال معامله و تجارت است، عنوان کرد: منتها بر اساس تحلیلی که به او دادند، بیان کردند برای اینکه پول وارد آمریکا شود، باید بحرانزایی صورت بگیرد. ترامپ یک شخص نیست، یک نگاه جدید است. ترامپ مسئله کرهشمالی را به گونهای مطرح میکند که گویی فردا یک جنگ اتمی راه خواهد افتاد. بحرانزایی، تولید نگرانی و بحران و بعد نیز صدور صورتحساب برای طرفها، کار آمریکا است.
وی اضافه کرد: ترامپ در اولین سفر خاورمیانهای خود به ریاض چنان از ایران سخن میگوید که انفجار، بحران و مسئله عظیمی توسط ایران در منطقه به وجود خواهد آمد، در حالی که ما در ۴۰ سال مناسبات عادی خود را داریم، عربستان نیاز به این حرکت داشت. در آنجا ترامپ ۱۱۰ میلیارد و بعدها گفته شده، 500 میلیارد دلار صورتحساب برای عربستان صادر کرد.
متکی بیان کرد: تصور ترامپ در رابطه با ایران این بود که میتواند با یک هجمه تمامعیار، برجام را نفی کند، خارج شود و بعد هم بیان کند که ما به دنبال تحریم تمامعیار یا کامل هستیم که تحریم سخت، فلجکننده و کشنده نام برده میشود. این تحریمها را با آب و تاب بیان کردند که چه کارهایی انجام خواهند داد.
وزیر خارجه پیشین ایران با اشاره به اینکه یکی از موارد کارساز، بازی سوار بر منابع ارزی و تبدیل ارز بود، تصریح کرد: برای این امر فرمولهایی نیز داشتند. ناکارآمدی مدیریتی نیز در سیستم بانکی داشتیم که تصور نکردیم، سکهبازی میتواند بر اقتصاد کشور تاثیر بگذارد. خود ما نیز کامل در این دام افتادیم. در کجای دنیا که اقتصاد مطمئنی دارد، معاملات طلا و ارز برای تولید ثروت و تاثیرگذاری بر اقتصاد آن کشور صورت میگیرد؟
وی با بیان این که تحریم آمریکاییها در این مرحله، تحریمی یکجانبه است که بر طرفهای ثالث فشار میآورند. اگر بنا باشد که دنیا از آمریکا حرف شنوی داشته باشد، این تحریم بسیار خطرناک بوده و دشواریهای فراوانی برای جمهوری اسلامی ایجاد میکند، معتقد است: ما شش ماهه سختی را به لحاظ اقتصادی در پیش داریم، اگر عمق خطر را خوب درک نکرده و طراحیها را خوب تنظیم نکنیم. این آخرین پیج تندی بوده که از این نظر سرنوشتساز است که هم آمریکاییها و هم ما تنها یک گزینه داریم.
متکی ادامه داد: آمریکاییها 40 سال تمام طراحیهای خود را به کار بردند تا شرایط را به قبل بازگردانند و موفق نشدند. آن زمان بر اساس مواضع امام(ره) و سه دهه گذشته بر اساس مواضع رهبری، کشتی را به پیش بردند. این پیچ تند آخری بوده که ما با آمریکاییها داریم آمریکاییها یک گزینه دارند و این است که حتما در این تحریم موفق شده و ما را شکست دهند. ما نیز یک گزینه بیشتر نداریم و این است که اجازه ندهیم که آمریکا موفق شود. تمام برهههای انقلاب اسلامی حساس بوده اما این فراز واقعا حساس است.
وزیر خارجه پیشین ایران با طرح این سوال که ما برای اینکه این مرحله را پشت سر بگذرانیم، چه باید بکنیم، عنوان کرد: هر حرکت و اقدامی باید بر اساس باورها باشد. یکی از رهنمودهای قرآنی که مقام معظم رهبری در چند سخنرانی خود بسیار بر آن تاکید میکنند، جهاد کبیر است. جهاد کبیر یعنی از دشمن پیروی نکنیم و عدم تبعیت از دشمن سرلوحه کارمان باشد. مسئله جمهوری اسلامی این بوده که دشمن درصدد به زانو در آوردن انقلاب و تکان دادن فضای جمهوری اسلامی است.
وی اضافه کرد: رهبری برای اینکه این پیچ را دقیق به ما معرفی کنند، میفرمایند که خرمشهرها در پیش است، نه در میدان جنگ نظامی بلکه در میدانی که از جنگ نظامی سختتر است، البته ویرانیهای جنگ نطامی را ندارد و میتواند آبادانی هم داشته باشد اما سختیهای بیشتری دارد.
متکی با اشاره به اینکه در بحث جهاد کبیر ویژگیهایی مورد نیاز است، بیان کرد: خودباوری و اعتماد به نفس ملی، برخورداری از روحیه اخلاص و ایثارگری، امید به تحقق وعده الهی، ایمان به تحقق سنتهای الهی، انسجام در هدفگذاری، وحدت رویه و یکپارچگی سیاستگذاریهای مختلف، احساس مسئولیت آحاد جامعه و مسئولان، استقامت فکری، اعتماد به مردم و مردمباوری، ایمان همراه با مجاهدت، بیداری نخبگان، تقویت روحیه دینی مردم و خستگیناپذیری در جهاد کبیر جزو شاخصهای لازم و ضروری است.
وزیر خارجه پیشین ایران در خصوص چالشهای جامعه، گفت: عمدهترین چالش ما در جمهوری اسلامی نداشتن نقشه راه کشورداری مورد اجماع ملی است. بر کشورداری اتفاق نداریم. جمهوریخواهان و دموکراتها در آمریکا بر موضوعاتی اختلافنظر دارند اما در اساس کشور با هم اتفاق دارند. در کشور ما زمانی که دولتی روی کار میآید، دو سال در حال نفی مصوبات دولت قبل است. در دوره انتخابات هر کدام سعی میکنند، به گونهای شعار دهند که ۱۸۰ درجه با هم اختلاف دارند، در حالی که بعد میبینیم که بازی انتخاباتی برای رای گرفتن بوده است. اجماع داشتن در کشورداری به قبل از انتخابات هم بر میگردد.
وی خاطرنشان کرد: اگر آنجا که بحث سوار بر موج شدن است، «لوله فاضلاب را گرفتیم و سر تا پای نظام ریختیم»، مردم بعد از برنده شدن در انتخابات، نمیپذیرند که اجماع کنیم. با هم بودن یک باور است. اخلاق با هم بودن برای هدف بزرگتر کشورداری بوده و امر واجبی است. کاری که اخیرا مقام معظم رهبری کردند که باید تعمیم داده شود، این بود که سران سه قوه را دعوت کردند به اینکه شورای عالی مسائل اقتصادی کشور را ایجاد کنند که و یک تصمیم از جلسات آن خارج شود و اکنون مدتی است که سران سه قوه که مسائل کشور را بررسی میکنند، اقتصاد کشور را نیز با دقت نظاره میکنند. این خلاء باید جبران شود.
متکی در خصوص برخی از راهکارهای موجود برای مقابله با تحریم، بیان کرد: یکی از راهکارها در حوزه اقتصادی، اقتصاد دانشبنیان است. انضباط اجتماعی، ایستادگی ملی، دوری از تجملگرایی، حمایت از سرمایه ایرانی، اصلاح الگوی مصرف، کاهش تصدیگری دولت و تقویت بخش خصوصی، لزوم برسی ایده همکاری کشورهایی که تحت تحریم هستند، تعدیل تعرفه برای تجارت منطقهای با برخی کشورها، استفاده از پول ملی و کنترل شرایط و انقباضی کردن سیاستهای اقتصادی در کشور از جمله این راهکارها است.
وزیر خارجه پیشین ایران با بیان این که ما باید این مرحله را پشت سربگذاریم و در عین حال برای مردم توضیح دهیم، مدعی است: یکی از اشکالات این است که مسئولان حرف نمیزنند. دولت کاملا در جریان بوده که فنر ارز جهش میکند و میپرد. سکوت دولت، بانک مرکزی، حرف نزدن با مردم و اتخاذ تدابیر لازم مشکل ایجاد کرد. ارز قوانین خاص خود را دارد، اگر توازن بین پول ملی و ارز خارجی را نتوانید در تعادل نگه دارید، جایی جهش میکند.
وی ادامه داد: دولت برای این جهش ناآماده بود که این وضعیت پیش آمد. این تدابیر باید از قبل اندیشیده شود زیرا کارشناسان بانکی، پولی و ارزی این پیشبینی را میکردند. وقتی تولید دچار مشکل است و بنا بر کنترل تورم بوده، در تولید مشکل ایجاد میشود.
متکی گفت: شناخت دقیق ماتریس فرصتها، محدودیتها، آسیبها، نقاطضعف و قوت کشور، در حصوص استخدام بهترین و دقیقترین نقشههای راه در مقابله با سیاستهای تحریمی از دیگر اقداماتی است که باید انجام دهیم. برخورد قاطع و غیرمقطعی با فسادهای کلان و کمک به ترمیم شکاف اعتمادی ایجاد شده بین مردم و مسئولین، میتواند به بازسازی کمک کند.
وزیر خارجه پیشین ایران در خصوص تحریم نفت، عنوان کرد: در بحث نفت یک بخش جلوگیری از فروش آن بود که موفق نشدند و بخش دوم برگرداندن و استفاده از پل نفتی بوده که میفروشیم و بسیار مهم است. بعد از خروج آمریکاییها از برجام، اروپاییها مصلحت ندیدند از برجام خارج شوند و وعده این را دادند که سازوکاری تعریف کنند که تاکنون چنین کاری را انجام ندادند. امیدواری بالایی نیز وجود ندارد، لذا ما مشکلی به نام استفاده از پول نفت یا برگشت آن را داریم.
وی افزود: ما برای استفاده از آن پول مشکلی نداریم. راههای فراوانی وجود دارد که پول نفت را در خارج به نیازهای ضروری کشور تبدیل کرده و وارد کنیم. اگر اروپاییها موفق نشوند که مکانیزمی برای نقل و انتقال پول پیدا کنند، برای به دست آوردن راه استفاده از خود پول باید به دنبال طراحیهای خاص دیگری باشیم. ما نباید به امید آنها باشیم. بخش مربوط به تامین نیازهای ما در خارج، از پول نفت و صادرات یا مذاکرات غیرنفتی، میلیاردها دلار است که میتوانیم نیازهای خود را به راحتی تامین کنیم.
متکی ادامه داد: ما در حال حاضر مشکل فروش نفت نداریم. هشت کشور عمدهای که درصد بسیار بالایی از نفت ما را خریداری میکنند، اکنون در حال خریداری هستند. بورس نفت نیز مکانیزم خوبی بوده که مشخص نمیکند چه کسی نفت خریده است. ما در حال حاضر، سادهترین تجارتی که انجام میدهیم، فروش نفت است.
وزیر خارجه پیشین ایران خاطرنشان کرد: اگر ادعای آمریکا که بیان میکند، برجام از نظر پایبند کردن کشورها به نرفتن به سمت سلاح هستهای، الگوی خوبی است، بر این ادعا بماند، باید یک راهکار پیدا کند. شرایط بیش از هر زمان دیگری برای اروپاییها فراهم بوده و آن رویکرد آمریکا است. در حال حاضر حرفهای ما در دنیا از پذیرش بیشتری برخوردار است زیرا حرفهای آمریکاییها در حال مسئله ساختن برای این کشور است.
وی اضافه کرد: اگر بحث مکرون که باید ارتش مستقل اروپایی داشته باشیم که آلمان و اسپانیا نیز حمایت کردند، فراگیر شود، بحثی جدی بین آمریکا و اروپا خواهد بود. برخی اروپاییها همچون انگلیس دنبال این هستند که بتوانند همکاری را به صورت نفت در برابر غذا دنبال کنند که ما نباید زیر بار برویم.
متکی در خصوص اظهارات اخیر ظریف در زمینه پولشویی، گفت: ما اگر مبانی قرآنی را در نظر بگیریم، متوجه میشویم که قرآن میفرماید اگر قاصدی خبری آورد، بررسی کنید. اگر مسئولی هم خبری را داده، حتما باید بررسی کنید زیرا کلام مسئولین بسیار مهم است.
وزیر خارجه پیشین ایران بیان کرد: در هر جامعهای سرقت وجود دارد، اگر کسی بگوید جمهوری اسلامی ایران دزد بوده، اتهام بزرگی است. در ایران با قاچاق موادمخدر پول به دست میآورند و به دنبال این هستند که این پول سیاه را از این حالت دربیاورند یا پولشویی انجام دهند که این امر فرق دارد با اینکه بگوییم در جمهوری اسلامی سیستم پولشویی وجود دارد. مسئولین باید در اظهارات خود دقت کنند که این حرف از جنس حرفی است که مطرح شد، اگر آمریکا بمب بیندازد، چنین و چنان میشود.
وی در خصوص برجام معتقد است: اگر در روند مذاکرات ذوقزدگی و شتابزدگی مانع کار نمیشد، میتوانستیم راهی که آمریکاییها از برجام بیرون رفتند را ببندیم. اگر با نگاه رهبری و طمانینه پیش میرفتیم، برخی منافذ که در برجام ایجاد شد را میبستیم. مهمترین منفذ این بود که تعهد ما نقد و تعهد آنها نسیه بود. برجام در وضعیت فعلی کاملا در کما است. تاکید مقام معظم رهبری نیز این بوده که ما کشور را برجام نکنیم، یعنی تمام مسائل کشور را برجام نکنیم و نسبت به اروپاییها موضع تعریف کنیم. تنها کاری که اروپاییها میتوانند برای ما انجام دهند، طراحی جدید در حوزه مالی است.
متکی با اشاره به اینکه تصمیمات ما باید اجماعی باشد و روی تصمیم کار شود، تصریح کرد: تصمیمات شش ماه و یک سال گذشته بانک مرکزی مناسب نبوده است. دید ما در کشورداری در حوزه اقتصادی باید تغییر کند. ما باید مردم و بخش خصوصی را به اقتصاد بیاوریم. دولتها باید با این شاخصها ارزیابی شوند که در این دولت چند درصد اقتصاد به بخش خصوصی سپرده شده است. در کوتاهمدت ما شرایط کشور را شرایط جنگی نه جنگ نظامی و غیرعادی ببینیم که در این صورت نامتقارن میجنگیم.
وزیر خارجه پیشین ایران عنوان کرد: ما نظام کودتایی در ایران نیستیم که آمریکاییها تصور کنند که اگر یک نفر برود، یک نفر دیگر میتواند بیاید. ما 70 هزار شهید و یک صدهزار زخمی در دوران انقلاب دادیم. 40 سال بوده که آمریکا نتوانسته منطق خود را برای اولین بار در یک جا به کرسی بنشاند و آن انقلاب اسلامی است. در 40 سال گذشته قدرت منطق امام(ره) در برابر منطق قدرت آمریکا مصاف داشتهاند و جنگ تاکنون به نفع قدرت منطق امام(ره) مغلوب شده است.
انتهای پیام